Polyp đại trực tràng: Phát hiện sớm để phòng ngừa ung thư đại trực tràng
Tác giả: TS.BS. Đoàn Hiếu Trung
Bệnh viện Đà Nẵng
Polyp đại trực tràng là gì? Khi nào cần cắt và theo dõi sau cắt polyp
Polyp đại trực tràng thường không gây triệu chứng nhưng có thể là tổn thương tiền ung thư. Tìm hiểu dấu hiệu, nguyên nhân, cách điều trị và lịch theo dõi sau cắt polyp theo các hướng dẫn quốc tế mới nhất.
Từ khóa: polyp đại trực tràng, cắt polyp đại tràng, nội soi đại tràng, ung thư đại trực tràng, tầm soát ung thư đại trực tràng
“Bác sĩ nói tôi có polyp đại trực tràng, có phải tôi bị ung thư?”
Đây là một trong những câu hỏi tôi thường gặp nhất sau mỗi ca nội soi đại tràng.
Nhiều người nghe đến từ “polyp” lập tức lo lắng vì nghĩ rằng mình đã mắc ung thư. Ngược lại, cũng có người cho rằng polyp chỉ là một “cục thịt thừa”, không cần điều trị.
Thực tế, cả hai suy nghĩ trên đều chưa hoàn toàn đúng.
Đa số polyp đại trực tràng là tổn thương lành tính. Tuy nhiên, một số loại polyp có thể phát triển thành ung thư nếu tồn tại nhiều năm mà không được phát hiện và cắt bỏ. Tin vui là đây cũng là một trong số ít bệnh ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả nhờ nội soi và cắt polyp đúng thời điểm.
Trong bài viết này, bạn sẽ hiểu rõ polyp là gì, ai có nguy cơ mắc, khi nào cần cắt và vì sao việc tái khám sau cắt polyp lại quan trọng.
Polyp đại trực tràng là gì?
Đại trực tràng được lót bởi một lớp niêm mạc mềm mại. Khi một nhóm tế bào phát triển quá mức, chúng tạo thành một khối lồi vào lòng ruột, gọi là polyp.
Polyp có thể rất nhỏ chỉ vài milimét hoặc lớn đến vài centimet. Một người có thể chỉ có một polyp, nhưng cũng có người có nhiều polyp ở nhiều vị trí khác nhau.
Điều quan trọng là không phải polyp nào cũng giống nhau. Có những polyp gần như không có nguy cơ trở thành ung thư, nhưng cũng có những polyp được xem là tổn thương tiền ung thư và cần được loại bỏ.
Vì sao polyp có thể trở thành ung thư?
Quá trình này thường diễn ra âm thầm trong nhiều năm.
Một polyp tuyến nhỏ có thể dần tích lũy các biến đổi di truyền, tăng kích thước, xuất hiện loạn sản rồi tiến triển thành ung thư xâm lấn nếu không được điều trị.
Chính vì quá trình này diễn ra chậm nên nội soi đại tràng có vai trò rất đặc biệt: bác sĩ không chỉ phát hiện polyp mà còn có thể cắt bỏ ngay trong cùng một lần nội soi, từ đó làm giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng trong tương lai.
Những ai có nguy cơ cao?
Nguy cơ xuất hiện polyp tăng lên khi có một hoặc nhiều yếu tố sau:
- Tuổi từ 45 trở lên.
- Có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp tuyến.
- Thừa cân hoặc béo phì.
- Ít vận động.
- Hút thuốc lá.
- Uống nhiều rượu bia.
- Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và ít chất xơ.
- Đái tháo đường típ 2.
- Mắc bệnh viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn kéo dài.
Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên trao đổi với bác sĩ để có kế hoạch tầm soát phù hợp.
Polyp có gây triệu chứng không?
Điều khiến polyp nguy hiểm là đa số hoàn toàn không gây triệu chứng.
Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi nội soi tầm soát.
Khi polyp lớn hơn, người bệnh có thể gặp:
- Đi ngoài ra máu.
- Máu ẩn trong phân.
- Thiếu máu thiếu sắt không rõ nguyên nhân.
- Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
- Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài.
- Đau bụng âm ỉ.
- Hiếm gặp hơn là tắc ruột nếu polyp rất lớn.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu trên, cần đi khám để được đánh giá, không nên tự điều trị tại nhà.
Có phải polyp nào cũng phải cắt?
Trong đa số trường hợp, câu trả lời là có.
Khi phát hiện polyp qua nội soi, bác sĩ thường sẽ cân nhắc cắt ngay nếu vị trí và kích thước cho phép.
Việc cắt polyp có nhiều lợi ích:
- Loại bỏ tổn thương tiền ung thư.
- Xác định chính xác bản chất qua giải phẫu bệnh.
- Giảm nguy cơ phải phẫu thuật trong tương lai.
Đối với các polyp rất lớn hoặc nghi ngờ đã xâm lấn, người bệnh có thể được chuyển đến trung tâm chuyên sâu để thực hiện các kỹ thuật cắt nội soi nâng cao hoặc phẫu thuật khi cần thiết.
Cắt polyp có nguy hiểm không?
Đây cũng là thắc mắc rất thường gặp.
Thực tế, cắt polyp qua nội soi là thủ thuật được thực hiện thường quy tại nhiều trung tâm tiêu hóa.
Các biến chứng có thể xảy ra nhưng tỷ lệ thấp, bao gồm:
- Chảy máu.
- Thủng đại tràng.
- Đau bụng sau thủ thuật.
Phần lớn các trường hợp nếu phát hiện sớm đều có thể xử trí hiệu quả bằng nội soi hoặc điều trị thích hợp.
Lợi ích của việc cắt polyp thường lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ của thủ thuật.
Sau cắt polyp cần lưu ý gì?
Sau thủ thuật, người bệnh nên:
- Nghỉ ngơi trong ngày đầu.
- Ăn thức ăn mềm theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Uống đủ nước.
- Dùng thuốc đúng chỉ định.
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường như đau bụng tăng, sốt hoặc đi ngoài ra nhiều máu.
Nếu xuất hiện các triệu chứng trên, cần đến cơ sở y tế ngay.
Bao lâu cần nội soi lại?
Không có một khoảng thời gian áp dụng cho tất cả mọi người.
Lịch nội soi phụ thuộc vào:
- Số lượng polyp.
- Kích thước.
- Kết quả giải phẫu bệnh.
- Mức độ làm sạch đại tràng trong lần nội soi trước.
- Tiền sử gia đình.
Một số người có thể chỉ cần nội soi lại sau nhiều năm, trong khi những trường hợp nguy cơ cao cần theo dõi sớm hơn.
Vì vậy, hãy giữ lại kết quả giải phẫu bệnh và tuân thủ lịch hẹn của bác sĩ.
Có thuốc nào làm polyp tự biến mất không?
Hiện nay chưa có thuốc hoặc thực phẩm chức năng nào được chứng minh có thể làm polyp đã hình thành biến mất.
Do đó, không nên trì hoãn việc điều trị chỉ vì tin vào các quảng cáo thiếu cơ sở khoa học.
Có thể phòng ngừa polyp không?
Không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách:
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
- Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn.
- Không hút thuốc.
- Hạn chế rượu bia.
- Thực hiện nội soi tầm soát đúng thời điểm.
Những hiểu lầm thường gặp
“Không có triệu chứng thì không có polyp.”
Sai. Phần lớn polyp hoàn toàn không gây triệu chứng.
“Cắt polyp sẽ làm polyp mọc nhanh hơn.”
Không đúng. Cắt polyp giúp loại bỏ tổn thương có nguy cơ tiến triển.
“Polyp là ung thư.”
Không phải. Đa số polyp lành tính, nhưng một số có khả năng trở thành ung thư nếu không điều trị.
“Đã cắt polyp thì không cần nội soi nữa.”
Sai. Một số người vẫn có nguy cơ xuất hiện polyp mới và cần theo dõi định kỳ.
Khi nào nên đi khám?
Bạn nên đến khám chuyên khoa tiêu hóa nếu:
- Từ 45 tuổi trở lên và chưa từng nội soi tầm soát.
- Có người thân mắc ung thư đại trực tràng.
- Đi ngoài ra máu.
- Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
- Thiếu máu không rõ nguyên nhân.
- Đã từng cắt polyp và đến thời điểm tái khám.
Thông điệp dành cho người bệnh
Điều đáng lo ngại nhất không phải là phát hiện polyp, mà là để polyp tồn tại nhiều năm mà không biết.
Ngày nay, với nội soi đại tràng chất lượng cao, phần lớn polyp có thể được phát hiện và điều trị ngay trước khi tiến triển thành ung thư. Chủ động tầm soát và tuân thủ lịch theo dõi là cách đơn giản nhưng rất hiệu quả để bảo vệ sức khỏe của bạn và gia đình.
Tài liệu tham khảo
- Gupta S, Lieberman D, Anderson JC, et al. Recommendations for follow-up after colonoscopy and polypectomy: Update by the US Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer. Gastroenterology. 2020;158(4):1131-1153.
- Hassan C, Antonelli G, Dumonceau JM, et al. Post-polypectomy colonoscopy surveillance: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy. 2020;52(8):687-700.
- American Cancer Society. Colorectal Cancer Screening Guideline.
- S. Preventive Services Task Force. Screening for Colorectal Cancer: Recommendation Statement.
- World Gastroenterology Organisation. Practice Guideline: Colorectal Cancer Screening.
