HỘI CHỨNG RUỘT KÍCH THÍCH (IBS): VÌ SAO NỘI SOI BÌNH THƯỜNG NHƯNG BẠN VẪN ĐAU BỤNG, ĐẦY HƠI VÀ RỐI LOẠN ĐẠI TIỆN?
Tác giả: BS. Đoàn Hiếu Trung
Chuyên mục: Thư viện Kiến thức Tiêu hóa – Gan mật
Hội chứng ruột kích thích (IBS): Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả
Hội chứng ruột kích thích (IBS) là bệnh lý tiêu hóa chức năng thường gặp gây đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu, phương pháp điều trị và cách kiểm soát bệnh theo hướng dẫn quốc tế mới nhất.
Từ khóa: hội chứng ruột kích thích, IBS, đau bụng mạn tính, tiêu chảy, táo bón, Rome IV, bệnh tiêu hóa chức năng
“Bác sĩ nói tôi không có bệnh gì, nhưng sao tôi vẫn đau bụng?”
Đây là câu hỏi rất thường gặp trong thực hành lâm sàng.
Không ít người bệnh đã trải qua nhiều lần siêu âm, nội soi dạ dày, nội soi đại tràng, xét nghiệm máu… nhưng kết quả đều gần như bình thường. Dù vậy, họ vẫn bị đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không phải là ung thư hay viêm loét mà là hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome – IBS) – một rối loạn tương tác giữa não và ruột, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nhưng không làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng [1,2].
Hội chứng ruột kích thích là gì?
IBS là một rối loạn tiêu hóa chức năng đặc trưng bởi:
- Đau bụng tái diễn.
- Liên quan đến việc đi tiêu.
- Thay đổi số lần đi tiêu hoặc hình dạng phân.
- Không có tổn thương cấu trúc giải thích triệu chứng.
Theo tiêu chuẩn Rome IV, chẩn đoán chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng sau khi đã loại trừ các dấu hiệu cảnh báo [2].
Vì sao lại mắc IBS?
Đến nay chưa có một nguyên nhân duy nhất. Các cơ chế được ghi nhận gồm:
- Rối loạn nhu động ruột.
- Tăng nhạy cảm với sự căng giãn của ruột.
- Rối loạn trục não – ruột.
- Thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
- Stress, lo âu hoặc mất ngủ kéo dài.
- Sau một đợt nhiễm trùng đường tiêu hóa (IBS sau nhiễm khuẩn).
Nhiều người bệnh nhận thấy triệu chứng nặng hơn khi căng thẳng hoặc sau một số loại thực phẩm nhất định.
Các triệu chứng thường gặp
IBS có biểu hiện rất đa dạng:
- Đau bụng âm ỉ hoặc từng cơn.
- Đầy hơi, chướng bụng.
- Tiêu chảy.
- Táo bón.
- Xen kẽ tiêu chảy và táo bón.
- Cảm giác đi tiêu chưa hết.
Triệu chứng thường kéo dài trên 6 tháng và tái phát nhiều lần.
IBS có mấy thể?
IBS được chia thành bốn nhóm:
- IBS-D: tiêu chảy chiếm ưu thế.
- IBS-C: táo bón chiếm ưu thế.
- IBS-M: xen kẽ tiêu chảy và táo bón.
- IBS-U: chưa phân loại.
Việc xác định đúng thể bệnh giúp lựa chọn điều trị phù hợp hơn.
Khi nào cần nội soi?
Không phải ai nghi ngờ IBS cũng cần nội soi đại tràng.
Nội soi hoặc các xét nghiệm chuyên sâu thường được chỉ định khi có dấu hiệu cảnh báo như:
- Đi ngoài ra máu.
- Thiếu máu.
- Sụt cân.
- Sốt kéo dài.
- Khởi phát triệu chứng sau 50 tuổi.
- Tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng hoặc bệnh viêm ruột.
Điều trị IBS
Điều trị cần cá thể hóa vì không có một loại thuốc phù hợp với mọi người bệnh.
Các nguyên tắc chính gồm:
- Giải thích rõ bản chất bệnh.
- Điều chỉnh chế độ ăn.
- Tăng hoạt động thể lực.
- Quản lý stress.
- Điều trị triệu chứng theo từng thể bệnh.
Một số thuốc có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp gồm thuốc chống co thắt, thuốc điều hòa nhu động, thuốc điều trị táo bón hoặc tiêu chảy, thuốc tác động lên trục não – ruột và một số chế phẩm vi sinh có bằng chứng [1].
Chế độ ăn có vai trò như thế nào?
Thay đổi lối sống là nền tảng điều trị.
Người bệnh nên:
- Ăn đúng giờ.
- Hạn chế ăn quá no.
- Ghi nhật ký thực phẩm để xác định món ăn làm nặng triệu chứng.
- Hạn chế rượu bia.
- Ngủ đủ giấc.
- Tập thể dục đều đặn.
Ở một số người bệnh, chế độ ăn Low FODMAP dưới hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp cải thiện triệu chứng [3].
Những hiểu lầm thường gặp
“IBS sẽ chuyển thành ung thư.”
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy IBS làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
“Nội soi bình thường nghĩa là không có bệnh.”
IBS là bệnh có thật. Người bệnh vẫn có triệu chứng dù các xét nghiệm cấu trúc bình thường.
“Chỉ cần uống men vi sinh là khỏi.”
Men vi sinh có thể giúp một số người nhưng không phải là giải pháp duy nhất và không thay thế việc điều chỉnh lối sống.
Khi nào nên đi khám?
Bạn nên khám chuyên khoa Tiêu hóa nếu:
- Đau bụng kéo dài trên 3 tháng.
- Tiêu chảy hoặc táo bón tái diễn.
- Đầy hơi ảnh hưởng sinh hoạt.
- Có dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, thiếu máu hoặc đi ngoài ra máu.
- Triệu chứng không cải thiện sau khi thay đổi chế độ ăn.
Thông điệp của TS.BS. Đoàn Hiếu Trung
Hội chứng ruột kích thích là bệnh lý mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt. Điều quan trọng là chẩn đoán đúng, loại trừ các bệnh lý nguy hiểm và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với từng người bệnh. Việc kết hợp giữa thay đổi lối sống, chế độ ăn và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.
Tài liệu tham khảo
- Lacy BE, Pimentel M, Brenner DM, et al. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome. Am J Gastroenterol. 2021.
- Drossman DA, Hasler WL. Rome IV – Functional Gastrointestinal Disorders. Gastroenterology. 2016.
- World Gastroenterology Organisation. Irritable Bowel Syndrome Global Guideline. 2016
