Vi khuẩn HP (Helicobacter pylori): Khi nào cần điều trị và khi nào không? Cập nhật theo khuyến cáo mới
Tiến sĩ, BS. Đoàn Hiếu Trung
Bệnh viện Đà Nẵng
Từ khóa
- Vi khuẩn HP
- Helicobacter pylori
- Điều trị HP
- Viêm dạ dày
- Nội soi dạ dày
- Ung thư dạ dày
Meta description
Vi khuẩn HP là nguyên nhân hàng đầu gây viêm loét và ung thư dạ dày. Không phải ai nhiễm HP cũng cần điều trị. Bài viết cập nhật theo các hướng dẫn quốc tế mới nhất.
Vi khuẩn HP là gì?
Nhiều người sau khi nội soi dạ dày nhận được kết quả “HP dương tính” liền lo lắng rằng mình mắc bệnh nguy hiểm hoặc sẽ bị ung thư dạ dày.
Thực tế, Helicobacter pylori (H. pylori hay HP) là một loại vi khuẩn sống trong lớp nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày. Đây là một trong những vi khuẩn phổ biến nhất trên thế giới, ước tính khoảng một nửa dân số từng nhiễm HP. Tỷ lệ này ở các nước châu Á, trong đó có Việt Nam, khá cao.
Điều quan trọng là nhiễm HP không đồng nghĩa với mắc bệnh nặng. Nhiều người mang vi khuẩn suốt nhiều năm mà hoàn toàn không có triệu chứng.
HP lây qua đường nào?
HP chủ yếu lây từ người sang người thông qua:
- Đường miệng – miệng
- Đường phân – miệng
- Dùng chung bát đũa, muỗng, cốc uống nước
- Thức ăn hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh
- Tiếp xúc gần trong gia đình
Chính vì vậy, trong một gia đình có người nhiễm HP thì những thành viên khác cũng có nguy cơ nhiễm cao hơn.
HP gây ra những bệnh gì?
Nếu tồn tại lâu dài trong dạ dày, HP có thể gây:
- Viêm dạ dày mạn tính
- Loét dạ dày
- Loét tá tràng
- Xuất huyết tiêu hóa
- Hẹp môn vị
- U lympho MALT của dạ dày
- Ung thư dạ dày
Đặc biệt, HP hiện được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp là tác nhân gây ung thư nhóm I, nghĩa là đã có đủ bằng chứng khoa học chứng minh khả năng gây ung thư ở người.
Những triệu chứng thường gặp
Nhiều bệnh nhân hoàn toàn không có triệu chứng.
Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp:
- Đau vùng thượng vị
- Đầy bụng
- Chậm tiêu
- Buồn nôn
- Ợ hơi
- Ợ chua
- Cảm giác nóng rát vùng dạ dày
Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu, nghĩa là không thể chỉ dựa vào triệu chứng để kết luận có nhiễm HP.
Khi nào cần xét nghiệm HP?
Không phải ai cũng cần xét nghiệm.
Các trường hợp nên được kiểm tra gồm:
- Loét dạ dày hoặc tá tràng
- Viêm dạ dày mạn tính
- Khó tiêu kéo dài không rõ nguyên nhân
- Người có tiền sử gia đình ung thư dạ dày
- Thiếu máu thiếu sắt chưa rõ nguyên nhân
- Giảm tiểu cầu miễn dịch
- Chuẩn bị điều trị NSAIDs hoặc Aspirin kéo dài ở người có nguy cơ cao
- Sau điều trị HP để đánh giá đã diệt trừ thành công hay chưa.
Có những phương pháp nào để phát hiện HP?
Hiện nay có nhiều phương pháp:
- Test hơi thở C13/C14 (Urea Breath Test)
Ưu điểm:
- Độ chính xác rất cao
- Không cần nội soi
- Phù hợp để kiểm tra sau điều trị
Đây là phương pháp được ưu tiên trong nhiều trường hợp.
- Nội soi dạ dày
Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể:
- Làm Clo test (Rapid urease test)
- Sinh thiết
- Nhuộm mô bệnh học
- Nuôi cấy hoặc xét nghiệm sinh học phân tử khi cần
- Xét nghiệm phân tìm kháng nguyên HP
Độ chính xác cao và cũng được sử dụng để kiểm tra sau điều trị.
- Xét nghiệm máu
Hiện nay ít được khuyến cáo để chẩn đoán nhiễm HP đang hoạt động vì kháng thể có thể tồn tại lâu sau khi vi khuẩn đã được diệt.
Có phải cứ nhiễm HP là phải uống thuốc?
Câu trả lời là: Không hoàn toàn.
Hiện nay, nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến cáo điều trị cho phần lớn các trường hợp đã được xác định nhiễm HP, đặc biệt khi có bệnh lý liên quan hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Tuy nhiên, quyết định điều trị vẫn cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tuổi, bệnh nền, triệu chứng, tiền sử và nguy cơ của từng người.
Điều trị HP hiện nay có gì thay đổi?
Trong nhiều năm trước, phác đồ 3 thuốc có Clarithromycin được sử dụng rất phổ biến.
Tuy nhiên, do tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, các hướng dẫn cập nhật hiện nay không còn khuyến cáo sử dụng rộng rãi phác đồ Clarithromycin theo kinh nghiệm nếu chưa biết vi khuẩn còn nhạy cảm với thuốc hay không.
Ở nhiều trường hợp, phác đồ 4 thuốc có Bismuth trong 14 ngày được xem là lựa chọn ưu tiên khi điều trị ban đầu nếu chưa có kết quả kháng sinh đồ.
Người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc dùng lại đơn thuốc của người khác, vì điều này có thể làm tăng nguy cơ thất bại điều trị và kháng kháng sinh.
Sau điều trị có cần kiểm tra lại không?
Có.
Sau khi hoàn thành điều trị, người bệnh nên được kiểm tra xem HP đã được diệt thành công hay chưa.
Thông thường, việc kiểm tra được thực hiện bằng:
- Test hơi thở
- Xét nghiệm kháng nguyên HP trong phân
Việc kiểm tra cần được thực hiện ít nhất 4 tuần sau khi kết thúc kháng sinh, đồng thời ngừng thuốc ức chế bơm proton (PPI) khoảng 2 tuần trước khi làm xét nghiệm, nếu tình trạng bệnh cho phép.
Những sai lầm rất thường gặp
❌ Uống thuốc thấy đỡ đau thì tự ngưng.
❌ Tự mua thuốc điều trị HP.
❌ Dùng đơn thuốc của người thân.
❌ Không tái khám sau điều trị.
❌ Tin rằng ăn nghệ, mật ong hoặc các sản phẩm thực phẩm chức năng có thể thay thế thuốc diệt HP.
Khi nào cần đi khám ngay?
Bạn nên đến khám chuyên khoa Tiêu hóa nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Đau bụng kéo dài trên 2 tuần.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Thiếu máu.
- Nuốt nghẹn.
- Người trên 40–50 tuổi mới xuất hiện triệu chứng khó tiêu.
- Có người thân mắc ung thư dạ dày.
Lời khuyên của bác sĩ
HP là một loại vi khuẩn rất phổ biến nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được chẩn đoán và sử dụng đúng phác đồ. Điều quan trọng là không tự ý dùng kháng sinh, không bỏ dở điều trị và cần kiểm tra lại sau khi kết thúc liệu trình để xác nhận đã diệt trừ thành công.
Tài liệu tham khảo
- ACG Clinical Guideline 2024: Treatment of Helicobacter pylori Infection.
- Management of Helicobacter pylori infection 2022: the Maastricht VI/Florence Consensus Report.
- International Agency for Research on Cancer 2022. Current evidence from randomized controlled trials of the benefits and harms of population-based Helicobacter pylori screen-and-treat strategies.
